WCAG i prawo

Skąd się biorą zasady WCAG?

Najpierw organizacja W3C opracowuje i publikuje standard WCAG dotyczący dostępności cyfrowej. Następnie np. Unia Europejska lub USA ustanawia przepisy, które określają wymagania dotyczące dostępności. Po tym państwa członkowskie UE wdrażają je do swojego prawa poprzez krajowe ustawy.

W Polsce najważniejsze są:

• Ustawa o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych – z dnia 4 kwietnia 2019 r. Powołuje się na standard WCAG 2.1 na poziomie AA. Dotyczy sektora publicznego. Ustawa ta nakłada na podmioty publiczne obowiązek zapewnienia dostępności cyfrowej i obowiązek zamieszczenia deklaracji dostępności. (zobacz opis)
• Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – z dnia 19 lipca 2019 r. Doprecyzowuje, które podmioty finansowane ze środków publicznych, i w jaki sposób, powinny zapewnić dostępność i informuje o konieczności powołania Koordynatora Dostępności. Dotyczy sektora publicznego.
• Polski Akt o Dostępności – Ustawa o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (PAD) – z dnia 26 kwietnia 2024 r. Wdraża unijne wymagania dotyczące dostępności produktów i usług, m.in. w sektorze prywatnym. Przepisy na jej podstawie weszły w życie 28 czerwca 2025 r.

Co to jest W3C?

To międzynarodowa organizacja powstała w 1994 roku z inicjatywy Tima Bernersa-Lee, twórcy World Wide Web. W3C samo w sobie nie tworzy prawa i nie może nikogo zmusić do stosowania swoich standardów. Jednak opracowane przez nie wytyczne dotyczące dostępności stron internetowych i aplikacji stają się podstawą do tworzenia prawa w państwach na całym świecie.

Kogo obowiązują zasady WCAG w Polsce?

• podmioty publiczne – a także osoby prawne (utworzone w celu zaspokajania potrzeb o charakterze powszechnym), związki tych podmiotów oraz organizacje pozarządowe (działalności pożytku publicznego i wolontariaty) które działają na rzecz ochrony i promocji zdrowia, osób z niepełnosprawnościami lub seniorów – mają obowiązek zapewniać dostępność cyfrową na podstawie pierwszego artykułu polskiej ustawy z 2019 r. (zobacz ustawę)
• podmioty prywatne – które obowiązują wymagania dostępności wynikające z ustawy wdrażającej te przepisy z 2025 r. –tzw. PAD – Polski Akt o Dostępności (zobacz opis) Jest to np. sprzedaż w internecie wszelkich produktów i usług, rozpowszechnianie książek elektronicznych, usługi łączności, bankowości. Wlicza się tu przedsiębiorców w całym łańcuchu dostaw: producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów, dystrybutorów. (zobacz ustawę)

Kto za to odpowiada?

Karę za brak dostępności strony może otrzymać jej właściciel. To on powinien również dopilnować, żeby strona miała deklarację (podmiot publiczny) lub oświadczenie o dostępności (sektor prywatny). (zobacz wyjaśnienie na gov.pl)

Skąd wiadomo czy strona jest dostępna? Kto powinien znać zasady WCAG?

Ocenić jej dostępność powinien ekspert na podstawie audytu – na podstawie którego sporządza się później deklarację dostępności/informację o dostępności. Jeśli chodzi o tworzenie strony – kryteria WCAG dotyczą kwestii wizualnych i funkcjonalnych, których powinien dopilnować projektant UX/UI i, w zdecydowanej większości (tu jest często zaskoczenie) – kwestii budowy strony – czego powinni dopilnować programiści, od strony front end’u i back end’u. Błędy spowodują brak kompatybilności z technologiami wspomagającymi. Standardy WCAG powinny spełniać również dokumenty cyfrowe, np. w formacie pdf – za ich poprawność powinien zadbać ich redaktor. Zgodnie z ustawą o dostępności cyfrowej, treści, które publikują podmioty objęte ustawą w swoich mediach społecznościowych, również powinny być dostępne cyfrowo.  (zobacz szczegóły)

Czym jest deklaracja dostępności i kto ma obowiązek ją zamieścić?

Deklaracja dostępności to „opis dostępności cyfrowej strony internetowej lub aplikacji mobilnej podmiotu publicznego. Informuje również o kwestiach dostępności architektonicznej siedziby podmiotu publicznego” i jest obowiązkowa dla każdej strony internetowej i aplikacji mobilnej, która należy do podmiotu, którego dotyczy ustawa o dostępności z 2019 r. Nawet jeśli strona internetowa lub jej części lub niektóre funkcje są niedostępne, to musi mieć zamieszczoną deklarację, która opisuje ten stan i zakłada, że będzie to naprawione. (zobacz szczegóły) Deklaracja powinna być co roku aktualizowana – i wtedy aktualizuje się w niej to, co zostało naprawione w tym czasie. To, w jaki sposób deklaracja powinna być zamieszczona na stronie i jakie informacje powinna zawierać jest ściśle określone. (zobacz warunki techniczne) Należy podać m.in. na jakiej podstawie została sporządzona, używając obowiązkowego formatu – na stronie gov.pl podane są 3 formuły do wyboru: „Deklarację sporządzono na podstawie samooceny przeprowadzonej przez podmiot publiczny.” lub: „Deklarację sporządzono na podstawie badania przeprowadzonego przez podmiot zewnętrzny [nazwa podmiotu zewnętrznego].” lub: „Deklarację sporządzono na podstawie oświadczenia wykonawcy strony internetowej lub aplikacji mobilnej o zgodności z wymaganiami standardu dostępności.” (źródło)

Czym jest informacja o dostępności i o niespełnianiu jej wymagań?

Ta pierwsza to odpowiednik deklaracji dostępności dla podmiotów, które obowiązuje PAD. Podmioty te mają obowiązek podać do publicznej wiadomości dane o np. swojej usłudze i o tym, w jaki sposób spełnia wymagania dostępności. Informacja ta powinna być zawarta w regulaminie świadczenia usług lub innym równoważnym dokumencie. Jeżeli usługa handlu elektronicznego nie spełnia wymagań dostępności, usługodawca ma obowiązek niezwłocznie poinformować o tym Ministra Cyfryzacji. To jest drugi rodzaj informacji, której obowiązek podania wynika z PAD. Należy podać opis opis, na czym polega niespełnienie wymagania dostępności, podjęte lub zaplanowane działania naprawcze oraz przewidywany termin ich zakończenia. Nie ma tu narzuconego okresu czasu. (sprawdź szczegóły) Informacja o niespełnianiu wymagań dostępności musi być skonstruowana w odpowiedni sposób i zawierać konkretne informacje. (zobacz wzór)

Czym jest formularz do zgłaszania braku dostępności PFRON?

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zachęca do indywidualnej walki o dostępność za pomocą składania zawiadomień o braku dostępności. Uruchomił specjalnie do tego służący formularz online, za pomocą którego łatwo i anonimowo można zgłaszać brak dostępności produktu lub usługi. (zobacz formularz PFRON)

Czy zamieszczenie wtyczki na stronie może ułatwić zadanie?

Uczestniczę aktualnie w dwóch szkoleniach dotyczących dostępności – pytając o to na obu otrzymałam tę samą odpowiedź: zgodnie z prawem strona ma być dostępna bez użycia wtyczki, wtyczka nie poprawi błędnego kodu, a wręcz może spowodować większe problemy z kompatybilnością z technologiami wspomagającymi niż przed jej włączeniem.

W krajach, w których te zasady wchodzą szybciej niż w Polsce, takich jak USA, mamy już pierwsze pozwy z tym związane, np.: sprawa Userway > i jej konkurencji, wtyczki accessiBe > Zwłaszcza ta ostatnia sprawa jest ciekawa – FTC uznała za wprowadzające w błąd twierdzenia, że ich automatyczny widget może uczynić dowolną stronę zgodną z WCAG, za co accessiBe ma zapłacić 1 mln USD. Z nieoficjalnych źródeł wiem, że pozwy sądowe za to dostały już też nasze polskie firmy projektujące strony i aplikacje dla rynku amerykańskiego (wyjątkowo tu nie mogę podać źródła).